Denizcilik Terimleri Sözlüğü
Denizcilik dünyasında kullanılan terimler; balıkçılık, gemicilik, tekne kullanımı, seyir ve deniz güvenliği gibi birçok alanda büyük önem taşır. Denizcilik terimlerini bilmek hem amatör denizciler hem de profesyonel balıkçılar için güvenli ve bilinçli hareket etmeyi sağlar.
Bu sözlükte denizcilikte en sık kullanılan temel terimler alfabetik sırayla açıklanmıştır.
A
Alabora
Bir teknenin veya geminin devrilmesi durumudur.
Alesta
Hazır durumda olmak anlamında kullanılan denizcilik terimidir.
Ana Güverte
Geminin ana yürüyüş ve çalışma alanını oluşturan üst bölümdür.
Apaçık Deniz
Kıyılardan uzak, açık deniz bölgesidir.
Apiko
Çapanın deniz tabanından tamamen kurtulup dik duruma gelmesidir.
B
Baba
Halatların bağlandığı metal veya ahşap bağlantı elemanıdır.
Balast
Teknenin dengede durmasını sağlayan ağırlık sistemidir.
Barınak
Balıkçı teknelerinin ve küçük deniz araçlarının korunaklı şekilde bağlandığı alanlardır.
Baş
Teknenin ön kısmıdır.
Başüstü
Geminin ön tarafında bulunan çalışma alanıdır.
Bocurgat
Halat veya zincir çekmekte kullanılan mekanik sistemdir.
Branda
Tekneyi güneşten ve yağmurdan koruyan örtü sistemidir.
Borda
Teknenin yan kısımlarına verilen isimdir.
Bulb
Gemilerin baş kısmında bulunan su direncini azaltıcı yapı.
C
Cunda
Yelkenli teknelerde seren uç kısmına verilen isimdir.
Curricane
Tekne hareket halindeyken yapılan sırtı avcılığı yöntemidir.
Cevizleme
Denizde kısa ve sert dalga oluşumunu ifade eder.
Ç
Çapa
Teknenin sabit kalmasını sağlayan demir sistemidir.
Çimariva
Bayrakların tören düzeninde dizilmesi işlemidir.
Çördek
Halatların düzgün şekilde sarılması işlemidir.
D
Draft (Su Çekimi)
Teknenin su altında kalan kısmının derinliğidir.
Deniz Sefası
Deniz üzerinde keyif amaçlı zaman geçirilmesi anlamında kullanılır.
Dingi
Büyük teknelerde kullanılan küçük yardımcı bot.
Dip Akıntısı
Denizin alt seviyelerinde oluşan su hareketidir.
E
Enlem
Dünya üzerindeki kuzey-güney konumunu belirleyen koordinat sistemidir.
Etek Ağ
Balıkçı ağlarının alt kısmında bulunan bölüm.
Eko Sounder
Balık ve dip yapısını gösteren sonar sistemidir.
F
Fener
Deniz trafiğini yönlendirmek için kullanılan ışıklı seyir yardımcılarıdır.
Fırtına
Şiddetli rüzgar ve dalga oluşumudur.
Fribord
Teknenin su seviyesinin üstünde kalan yüksekliğidir.
G
Gemi Adamı
Gemide çalışan deniz personelidir.
Gırgır
Sürü balıklarının çevrilerek avlanmasını sağlayan ağ sistemi.
Gövde
Teknenin ana yapısını oluşturan bölümdür.
GPS
Uydu üzerinden konum belirleme sistemidir.
H
Haliç
Nehirlerin denize döküldüğü geniş su alanıdır.
Halat
Bağlama ve çekme işlemlerinde kullanılan kalın ip sistemidir.
Harita Plotter
Dijital deniz haritası gösteren navigasyon cihazıdır.
I – İ
Irgat
Çapa zincirini çekmekte kullanılan mekanik sistemdir.
İskele
Teknenin sol tarafıdır.
İskele Alabanda
Teknenin sol yan kısmını ifade eder.
K
Kabina
Tekne içerisinde yaşam alanı olarak kullanılan kapalı bölümdür.
Kaptan Köşkü
Geminin yönetildiği kontrol bölümüdür.
Karina
Teknenin su altında kalan alt gövdesidir.
Kıç
Teknenin arka kısmıdır.
Kıçüstü
Teknenin arka çalışma alanıdır.
Kılavuz Kaptan
Liman giriş çıkışlarında gemiye rehberlik eden kaptandır.
Koçboynuzu
Halat bağlamaya yarayan metal bağlantı elemanı.
Kumpas
Deniz haritasında ölçüm yapmaya yarayan araç.
L
Liman
Gemilerin ve teknelerin yanaştığı korunaklı deniz alanıdır.
Lodos
Güneybatı yönünden esen sıcak rüzgardır.
Longitud (Boylam)
Dünya üzerindeki doğu-batı konumunu belirleyen koordinat sistemi.
M
Mavna
Yük taşımada kullanılan geniş tabanlı deniz aracı.
Mendirek
Limanları dalgalardan koruyan uzun taş yapı.
Mapa
Halat bağlantısında kullanılan metal halka.
Mayna
Bir şeyi aşağı indirme komutu.
N
Navigasyon
Denizde yön bulma ve seyir yapma işlemidir.
Notik Mil
Denizcilikte kullanılan mesafe ölçü birimi.
O
Omurga
Teknenin ana taşıyıcı alt yapısıdır.
Orsa
Rüzgara karşı seyir yapma durumudur.
Offshore
Kıyıdan uzak açık deniz bölgelerini ifade eder.
P
Pervane
Teknenin hareket etmesini sağlayan döner sistemdir.
Poyraz
Kuzeydoğu yönünden esen serin rüzgardır.
Pusula
Yön bulmaya yarayan navigasyon cihazıdır.
R
Rota
Teknenin izleyeceği seyir yoludur.
Römorkör
Büyük gemilere manevra yardımında bulunan güçlü tekne.
Rüzgarüstü
Rüzgarın geldiği yön.
S
Sancak
Teknenin sağ tarafıdır.
Seyir
Teknenin denizde ilerlemesi.
Sirena
Gemilerde kullanılan sesli uyarı sistemi.
Sintine
Teknenin alt kısmında su biriken bölge.
Ş
Şamandıra
Denizde işaretleme amacıyla kullanılan yüzer sistem.
T
Tekne
Deniz ulaşımı ve balıkçılıkta kullanılan küçük deniz aracı.
Tornistan
Geri manevra yapmak anlamına gelir.
Trol
Dipten çekilen ticari av ağı sistemi.
U
Usturmaça
Teknenin yanaşma sırasında zarar görmesini engelleyen koruyucu yastık.
V
Vardiya
Gemide belirli çalışma nöbet süresi.
Vira
Yukarı çekme komutu.
Y
Yakamoz
Deniz yüzeyinde oluşan biyolojik ışıldama olayı.
Yelken
Rüzgar gücüyle hareket sağlayan kumaş sistemidir.
Yunuslama
Teknenin baş-kıç yönünde sallanması.
Z
Zincirlik
Çapa zincirlerinin depolandığı bölüm.
Zoka
Kurşun gövdeli balık avı yapay yemidir.
Sonuç
Denizcilik terimleri; denizde güvenli seyir, doğru iletişim ve bilinçli balıkçılık açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle balıkçılar, tekne kullanıcıları ve deniz sporlarıyla ilgilenen kişiler için temel denizcilik kavramlarını bilmek hem güvenliği artırır hem de deniz kültürünün gelişmesine katkı sağlar.
